Faktycznie, entuzjastów metali szlachetnych nie ma ostatnio wielu, kupujących jak na lekarstwo, akcje miners zbite bezlitośnie. Nadszedł zatem czas, gdy długie pozycje zajmują Ci którym przyjdzie w przyszłości zarabiać solidnie na wzrostach. Znana zasada brzmi kupuj, gdy leje się krew i tak faktycznie jest to szerokie tłumy kupują przy nowych szczytach, a najlepsi z inwestorów wówczas realizują zyski. Spójrzmy zatem jak to wyglądało na koniec I kwartału 2012 u Sorosa, tak wiem od tego czasu jego portfel mógł się istotnie zmienić, mimo wszystko jest nader ciekawy.

Soros Fund Management picked up a new stake in J.P. Morgan Chase (JPM) in the first quarter, sold out of Google (GOOG) and nearly quadrupled exposure to the SPDR Gold Trust (GLD), a quarterly portfolio disclosure this evening shows.

Soros’ fund held about 606,000 J.P. Morgan shares as of March 31 and call options to buy another 95,000, according to the filing.

link (thx, za linka Michał)

Wygląda na to, że Soros nie postrzega złota jako świetnego instrumentu i narzędzia do straty kapitału. Faktycznie jesteśmy w okolicach punktu, że niewiele wydaje się powstrzymywać przed doładowaniem. Przed wygrzebywaniem ostatnich oszczędności spod poduszki i pakowaniem ich w srebro i złoto powinna powstrzymywać wysoka wycena głównych indeksów. Załamanie w stylu 2008 stworzyłoby niesamowitą okazję inwestycyjną, bo pociągnęłoby w dół metale, czy do niego dojdzie nie jest jednak takie pewne. Osobiście krzyki o powtórce 2008 pamiętam od października 2010, krzykacze krzyczą a karawana jedzie rujnując shortujących. Nie zamierzam spekulacyjnie podawać poziomów przy których wróżę dołek, nikt nie wie, gdzie on będzie, ale mam solidne przekonanie, że obecne poziomy w odleglejszej perspektywie czasowej, będą wyglądały nader atrakcyjnie. Jeśli będzie zaś krach to zamierzam rozpruć nawet pluszowego misia w poszukiwaniu zaskórniaków, do zajęcia długiej pozycji w metalach. Złotu i srebru nie służy szerokie zainteresowanie publiki, a podążając z tłumem nigdy nie można dojść daleko, więc aktualny sentyment wydaje mi się nad wyraz pozytywny.

Na marginesie – jestem w posiadaniu wyjątkowego wskaźnika inwestycyjnego;), który idealnie pokazuje zainteresowanie złotem i srebrem, są to statystyki odwiedzin bloga. Gdy tylko liczba Czytelników zaczyna wolniej rosnąć lub wręcz utrzymuje się na stałym poziomie mamy spadki cen i proporcjonalnie duży spadek zainteresowania tematem. Przy wzrostach wykresy odwiedzin szaleją.

Wybaczcie brak czasu i skrótowość tego wpisu, zwyczajnie wrzucam króciutki filmik z angielskim napisami, z fragmentem przemówienia de Gaulle’a o dolarze i złocie. Dostałem dziś na maila od jednego z Was – serdecznie dziękuję (MB).

Okazuje się, że obecne ceny złota i rozwadniane dolca było całkiem przewidywalne już w zamierzchłych czasach, generalnie przemówienie iście goldbugowe:) Miłego oglądania.

Click here to view the embedded video.

Kilka razy już napisałem na blogu jaką mamy bieżącą sytuację na krajowym rynku, który to od lutego boryka się ze znaczącym spadkiem obrotów (aktualnie lekkie odbicie). Cóż na tym rynku każdy musi być przygotowany do lokalnych dołków, ale jak widać 3-4 miesięczne problemy mogą mieć olbrzymie skutki dla takiego rozwijającego się rynku jak polski. Zwyczajnie dealerzy chcący się utrzymać na rynku i wygenerować przyzwoity obrót zaczęli ze sobą bardzo mocno konkurować cenowo a inni, którzy mają problemy z nowymi realiami wydają się mieć problemy z utrzymaniem się na rynku. To drugie może być szczególnym problemem, dla nowych firm oraz dla tych większych, które są przystosowane do funkcjonowania z dużymi marżami. Wbrew pozorom, gdy zaczynałem pisać tego bloga polski rynek metali szlachetnych był rynkiem o całkiem wysokiej marży, na uncji złota dealer zarabiał od 300 PLN w górę, na uncji srebra kilkanaście do 2x PLN. Aż zgrzytałem zębami widząc, że na zachodzie uncja złota jest tańsza o ponad 300-400 PLN, a srebra o 20-50. Dziś normą stają się w Polsce marże odpowiednio na poziomie 80 i 4 PLN, nie jest to zła kasa pod warunkiem, że rynek jest duży, a ten w Polsce jeszcze taki nie jest. Skutki już widać i to nie tylko w przybywających codziennie negatywach na Allegro. Zwyczajnie trudno dostosować działalność do nowych realiów, gdy w poprzednich, w błogostanie można było sobie pozwolić na dalece wyższe koszty stałe, z których potem trudno wyjść.

Na koniec bieżącego tygodnia doszliśmy jednak do całkiem nowej sytuacji, jak mniemam dochodzi już do dumpingu cenowego:) Sport to krwawy i pewnie przyjdzie nam oglądać kolejne ofiary, albo co najmniej kontuzjowanych;)

Czas na małe porównanie polskiego rynku do niemieckiego. U naszych zachodnich sąsiadów, rynek metali szlachetnych jest olbrzymi, kto wie być może rodzinna pamięć i opowieści seniorów zasłyszane przez obecnych dziadków w dzieciństwie, a dotyczące hiperinflacji w Rep. Weimarskiej utkwiły w świadomości wyjątkowo dobrze. Śmiem twierdzić, że wielkość rynku w przeciętnym niemieckim landzie znacznie przekracza cały polski rynek. Tamtejszy dealer marże (bez kosztów) na uncji srebra liczy na poziomie kilkunastu euro centów (najtańsi), ci średni 0,50 euro, jeśli chodzi o złoto marże wynoszą u najtańszych 1,5%. To informacje z pierwszej ręki od tamtejszego dealera. Najwięksi niemieccy dealerzy, którzy osiągają imponujące wielkości zamówień zaopatrują się bezpośrednio w mennicach, gdy dealer osiągnie już taką wielkość ma dostęp do taniego złota w postaci monet bulionowych w cenie spot + 1,5% (sztabki oczywiście taniej…. bo to z wolframem jest – żarcik, z tym wolframem). Tyle jeśli chodzi o Niemcy, przeskakujemy przez Odrę do Polski, gdzie liczba dealerów zaopatrujących się (złoto) bezpośrednio w mennicach wynosi 0-2, przy srebrze liczba ta wynosi 0. Zwyczajnie Ci najwięksi zaopatrują się zasadniczo u niemieckich hurtowników, Ci mniejsi u zwykłych niemieckich dealerów – ten opis jest właściwy dla 80% polskich sprzedawców.

Przy okazji proponuję zapamiętać tą zasadę, cena złotej monety bulionowej 1 oz. przy zakupie hurtowym bezpośrednio w mennicy to spot + 1,5% do tego dochodzi marża minimum 1,5% (malutko 70-80PLN). Jeśli zatem widzisz gdzieś złotą bulionówkę regularnie taniej niż spot + 3% to…. wiedz, że coś się dzieje;) Realna cena w do osiągnięcia w Polsce jest oczywiście wyższa. Owszem polski dealer może jednorazowo na krótką metę być tańszy od wiodącego niemieckiego, pod warunkiem, że odkupi to od jakiegoś klienta, któremu zależy na czasie i potem to sam sprzedaje jako swój towar lub w sprzedaży komisowej. Są to jednak małe ilości.

Już nawet pomijając ten fakt sama mizerna wielkość polskiego rynku nie pozwala polskim sprzedawcom nawet konkurować cenowo ze sprzedawcami niemieckimi, jest to zwyczajnie niemożliwe. Nie mogą oni (Polska) zaoferować nawet zbliżonych cen to wiodących sprzedawców w DE. Spójrzcie zatem na to, stan na 2012-05-11, bez nazw dealerów, wybrałem najtańszych, ceny w PLN.

Oczywiście zbliżone ceny srebra lokacyjnego są możliwe dzięki oferowaniu towaru z rynku wtórnego. Spójrzcie jednak na złoto! Najtańsza przy zakupach hurtowych w relacji do spot jest standardowo moneta Maple Leaf, stąd na nią padł wybór. Niektórzy sprzedają ją w takiej samej cenie jak inne złote bulionówki zgarniając przy tej okazji wyższą marżę, nie to jest jednak istotne. 1 uncja trojańska Maple Leaf jest aktualnie tańsza w Polsce niż w Niemczech!! i to nie jest incydentalna sytuacja tak mamy od paru dni i to u dwóch sprzedawców (w tym jednego renomowanego, któremu jednak od renomowanych niemieckich jest bardzo daleko). Kolejni 3 polscy sprzedawcy są tuż tuż.

Niestety w ostatnich 2-3 miesiącach nasz rynek nie wzrósł niewspółmiernie i nie przeskoczył niemieckiego:) szczerze mówiąc to się skurczył co nieco i to nie rosnącej sile polskich dealerów zawdzięczamy te spadki cen, a wykańczającej i morderczej konkurencji między dealerami, którym spadły obroty. Pamiętam jakieś 1,5 roku temu jeden z dealerów spodziewał się takiego obrotu rzeczy i szukał rozwiązania tego problemu, cóż facet miał rację, ale nikt go nie posłuchał. Mniejsza jednak o to. To co istotne to fakt, że mamy w ofercie ceny niższe niż możliwe do osiągnięcia dla polskich sprzedawców, które uwzględniając ich wielkość są niższe niż ci są w stanie zaoferować i mieć przy tym rentowną działalność. Jak dla mnie to jest krwawa wojna bez brania jeńców:) Dla klientów to tylko lepiej, oczywiście poza okresem przejściowym, w którym teraz się znajdujemy. W tym okresie, co już z resztą widać, będą pewne ofiary lub co najmniej mocno poturbowani, co z reguły wiąże się z różnymi komplikacjami dla ich klientów, przykład takich komplikacji choćby w we wcześniejszym wpisie.

Z perspektywy zasiadania we władzach spółki działającej na tym samym rynku nie specjalnie wypada komentować mi „sukcesy” innych. Zatem komentować ich nie będę, ani też nie będę wyrażał swojej opinii o zaistniałej sytuacji, zwłaszcza, że moją opinię o tym co się właśnie stało wyrażałem już zanim do tego doszło. Nie zamierzam też pisać choćby kilku słów na temat mojego zdania o tym sprzedawcy. Wklejam tylko screen z komentarzy po transakcjach na Allegro jakie dostał ostatnio sprzedawca o nicku Hyath-SC.

Po raz pierwszy musiałem zmieniać rozdzielczość ekranu, żeby mi się obraz zmieścił na ekranie do screena – kliknij screen aby powiększyć. To nie fotomontaż, to faktycznie negatyw za negatywem występujące jeden za drugim.

Wielkiego zdziwienia nie ma, od jesieni ubiegłego roku mający blade pojęcie o rynku metali szlachetnych w Polsce zastanawiali się, kiedy (nie czy) do tego dojdzie w przypadku tego sprzedającego. Stali Czytelnicy wiedzą, że owemu sprzedawcy na forum publicznie odmówiłem reklamowania go jesienią 2011, do dziś jest post na forum. Decyzja słuszna, jakiś nierozeznany bloger mógł jednak się skompromitować.

To co szczególnie cieszy, że w naszej społeczności nie ma narzekań i płaczów! są one tylko wśród Allegrowiczów, spoza naszego grona (Wy ponarzekaliście wcześniej i wyciągnęliście wnioski). Zwyczajnie czytacie siebie nawzajem w komentarzach, na forum, gdzie potwierdzonych opinii po transakcjach jest ponad 600, a to już wiedza nie do pogardzenia. Kto się z nimi zapoznał, nie żałuje i darcia szat na forum nie ma. Cóż mogę dodać od siebie, pisałem o zagrożeniach związanych z dostawą terminową i sprzedawcach w nią zapakowanych na kwartały, zanim komukolwiek innemu przyszło do głowy skrobnąć choć najkrótszy wpis w tym temacie. O Bacy, który zebrał podobne komentarze, dzięki jednemu z Czytelników, też napisałem jako pierwszy w blogosferze. Cieszy to jak widzę, że moje liczne ostrzeżenia nie poszły na marne, a czarnowidztwo, za które mnie opluwano okazało się trafione w każdym calu i stało się dokładnie tak jak pisałem. Dla przypomnienia:

19 maj 2011 Ostrzeżenie dla Czytelników – zakupy złota
22 września 2011 Dostawa terminowa kolejne ostrzeżenie
4 grudnia 2011 Złoto w dostawie terminowej na Allegro, czyli kiedy w końcu łupnie

Odnosząc się do wpisu z 4 grudnia 2011 przyznam, że łupnęło później niż się spodziewałem i przegrałem mały zakładzik.

Użytkownikowi o wielu nickach, ostatnio”Antoni”, noszącemu w rzeczywistości inne imię przypominam, że nie jest tak anonimowy jak mu się zdaje i sugeruję wstrzemięźliwość w opluwaniu innych, w jego własnym dobrze pojętym interesie.

link

Kwintesencja Europy i miejsca, w którym ten cały kołchoz się aktualnie znajduje. Opowieść tak abstrakcyjna, że można nie uwierzyć w jej autentyczność, a jednak jest faktem. Zwróćcie uwagę na patologię systemu, w którym żyje ten człowiek skoro doprowadziło to do takiej oto historii.

Bezrobotny Austriak obciął sobie stopę, żeby tylko nie uznano go za zdolnego do pracy(…)

Na kilka godzin przed stawieniem się przed komisją lekarską, mającą ocenić stan jego zdrowia, bezrobotny ze Styrii obciął sobie piłą elektryczną stopę tuż nad kostką (…)

Mocno krwawiąc, mężczyzna wrzucił stopę do pieca, pokuśtykał do garażu z piwnicy, gdzie dokonał tego makabrycznego czynu, i wezwał pogotowie. Lekarz, przybyły na miejsce, zastał go już w stanie krytycznym. Mężczyznę przetransportowano śmigłowcem do szpitala w Grazu.

Policja ustaliła, że mężczyzna szczegółowo przygotował się do tej amputacji. Zaczekał, aż z domu wyjdzie jego żona i dorosły syn, po czym zamontował piłę elektryczną tak, aby mógł dosięgnąć do niej stopą. Zadbał też o zdemontowanie osłony tej piły. O jego determinacji świadczy też wrzucenie odciętej stopy do pieca, aby lekarzom nie udało się jej przyszyć z powrotem.

link

Pomijając już fakt, że w Polsce w analogicznej sytuacji i tak uznano by go za zdolnego do pracy lub co bardziej prawdopodobne dostałby grupę inwalidzką na… 6 miesięcy, a potem musiałby się stawiać na komisję, która sprawdzałaby czy stopa nie odrosła i tak co pół roku. Jedno trzeba przyznać to się nazywa zawodowy bezrobotny – profesjonalista w każdym calu! Tylko na cholerę komuś profesjonalista z takimi umiejętnościami! To jest kwintesencja i podsumowanie socjału jako takiego, jak dla mnie po takim wydarzeniu powinien zostać bez żadnych subwencji państwowych lub trafić do zakładu karnego, za naciąganie i okradanie społeczeństwa. To drugie wyjście ma tą wadę, że też jest drogie a ten człowiek nie powinien społeczeństwa kosztować absolutnie nic. Ja rozumiem wspieranie ludzi, których los nie oszczędził i zmagają się z codziennymi czynnościami lub są one poza ich zasięgiem. Jednak wypada wbić sobie do głowy, że jeśli zbuduje się system wspierania nieróbstwa, w którym można żyć swobodnie i dostatnio to leniwe masy właśnie tą drogę wybiorą. Ot taki transfer środków i hodowla pasożytnictwa na skalę kraju. Poza wyhodowaniem bandy nierobów ssących kasę od innych gwarantowane są jeszcze inne rewelacyjne skutki, na ten przykład migracje nierobów w kierunku socjału. W wersji cięższej są to muzułmanie tworzący z czasem getta, kompletnie nie asymilujący się z resztą społeczeństwa i skupieni na namnażaniu się tak, aby więcej doić z socjału. W wersji lżejszej są to na ten przykład Polacy, znakomicie potrafiący wykorzystać luki w systemie Wlk. Brytanii czy Irlandii – nie tak dawno słyszałem opowieść dumnego rodaka, który opanował sztukę zbierania pieniędzy jako zasiłek, a potem transferu bezrobotnego (z wyprawką) do ojczyzny tj. Polski. Całość oczywiście można powtarzać cyklicznie a po jakimś czasie uzyskamy nawet prawo do świadczeń emerytalnych na wyspach. Piękne, tylko jaka z tego korzyść dla ogółu, gdzie rozwój, podnoszenie kwalifikacji, budowanie dobrobytu – nie ma, jest tylko dojenie, za które płacą inni dojeni z kolei przez państwo.

Pal licho owego Austriaka i mu podobnych oraz ten żałosny system, którego klasa polityczna nie będzie nigdy w stanie sama z siebie zmienić, bo do tego trzeba być silnym mężem stanu odkładającym na bok sondaże i mającym obok skuteczności wiedzę i wizję. Takich polityków od wielu lat w Europie u władzy już nie ma, a o tych co byli kręci się już tylko filmy. To co jest istotne dla nas to obudzenie się, że snu i wiary w państwo, emerytury i świadczenia socjalne. Ten system co ilustruje powyższa historia musi się załamać, politycy będą kopali puszkę wzdłuż drogi jak długo się da, ale chyba już teraz widać, że to się musi skończyć. Jak już dojdziemy do finału to będziemy mieli podsumowanie z resetem, po którym głodni nie będą Ci, którzy dostrzegli to wcześniej i sami zadbali o swoje bezpieczeństwo. Jak kto to uczyni to już jego sprawa i filozofia, zgromadzi pokaźną ilość nieruchomości, ziemi, metali szlachetnych, a może postara się o liczne potomstwo i dobrze je wychowa tak, żeby nie bać się o swój los na starość. Opcji jest wiele i trudno wyrokować, które będą najskuteczniejsze, jedyne co pewne, to nieskuteczność państwa i wiary w nie.

Przy okazji komentarz do powyższego zdarzenia napisany przez polskiego Czytelnika o nicku Na 100% tak zrobilem, warto przeczytać choćby edukacyjnie.

Proponuje przez 3 miesiące chodzić do lekarza psychiatry udawać alkoholika bądź alkoholiczkę potem obciąć sobie dwa palce u nogi tez najlepiej pod wpływem alkoholu a potem poprosić lekarza rodzinnego o wystawienie zaświadczenia o stanie zdrowia depresji,alkoholizmie itp. i złożeniu wniosku to starostwa powiatowego o orzeczenie niepełnosprawności po miesiącu otrzymasz stopień umiarkowany ,a z orzeczeniem o niepełnosprawności pracy pełno fakt ze za najmniejsza krajowa ale po dwóch miesiącach wystąp o rentę inwalidzka na alkoholika dostaniesz dodatkowo minimum 500zl co w sumie da ci 1500zl na rękę. (…) Tak wiec PFRON zadba o ciebie.Przepraszam za błędy gdyż jestem niepełnosprawny

Proszę o to przykład jak jednostka potrafi przystosować się do sytuacji, imponujące? Ależ skąd!?! to jest amator, mistrzostwo w tej profesji osiągnęli Grecy, którzy „wypracowali” nawet wyspę niewidomych – powód zasiłek dla dotkniętych ślepotą (link).

Muszę niektórych zawieść nie będzie wpisu o sklepie z metalami szlachetnymi o nazwie zgodnej z tytułem. O żadnym szczególnym wydarzeniu dotyczącym denarius.pl nie słyszałem, sam zaś sklep jak działał od lat tak działa po staremu. Napiszemy przewrotnie o srebrnych monetach bitych w Cesarstwie Rzymskim, gdzie najpopularniejszą monetą był właśnie denarius.  Ci, którzy interesowali się historią musieli się spotkać z tematem inflacji w Cesarstwie Rzymskim, które to ostatecznie upadło. Przyczyn poza psuciem pieniądza było całkiem sporo, a temat był szczegółowo omawiany w moim przypadku już nawet w szkole podstawowej i to na dwóch przedmiotach! Na historii podano owych przyczyn całą litanię, a i na religii dowiedzieliśmy się całej prawdy, gdyż przyczyna była w zasadzie jedna – rozwiązłość seksualna. Nie o tym jednak, a o psuciu pieniądza będzie wpis i to w zasadzie wyłącznie z tego powodu, że mamy nader ciekawą analogię do owego stanu rzeczy w czasach współczesnych. Cóż kiedyś biedni ludzie mieli jednak lepiej, ogół społeczeństwa miał szanse i z czasem orientował się, że w srebrnych monetach owego srebra jest co raz mniej – dziś tak się jednak nie dzieje, farba drukarska jakoś nie blednie, więc rozwodnienia pieniądza jakoś nie widać. W sumie jak ktoś będzie na tyle ciekawy, żeby zajrzeć do bilansów choćby ECB to zorientuje się, że coś jest nie tak i ilość pieniądza drastycznie rośnie, ale któż normalny interesuje się takimi rzeczami. Odpowiadam – nikt. Co najwyżej niektórzy patrzą na wskaźnik inflacji, więc sprawa jest dość prosta wystarczy tylko poprawić jego liczenie – to do perfekcji opanowano w USA już dawno temu.

Oficjalna inflacja w USA (tzw. Consumer Inflation) ok. 3%, ta sama Consumer Inflation liczona wg. starych zasad (od roku 1980) wynosi aktualnie ponad 10%. Jest różnica… a i owszem, ale ekscytuje się nią zazwyczaj tylko garstka libertarian i im podobnych szkodliwych społecznie grup.

System monetarny Cesarstwa Rzymskiego to coś co poza zaznajomionymi z historią najszybciej pojmą gracze komputerowi, gdyż jest on standardowo kopiowany do gier RPG (przynajmniej kiedyś był). Mieliśmy zatem zasadniczo monety złote – aureus (około 8 gram), potem mniej wartościowe srebrne – denarius (niecałe 4 gramy), a jeszcze niżej miedziane o szeregu różnych nazw. Jedna złota moneta odpowiadała wartości 25 srebrnym, a z kolei 1 srebrna była warta tyle co 16 miedzianych o wadze 10 gram każda. Oczywiście całość miała więcej wariantów (a waga monet się zmieniała), a to powyżej to znaczne uproszczenie, generalnie relacje wartości pomiędzy monetami z różnych metali odpowiadały wadze metalu, z którego powstały. Jeśli to komuś w czymś pomoże za równowartość dnia pracy rzemieślnika, czy legionisty możemy przyjąć dość swobodnie 1 denariusa – niecałe 4 gramy srebra. Rządzący jak pokazuje historia zawsze są mniej więcej tacy sami, mają nieodpartą skłonność do wydatków ponad stan, bądź zabezpieczenia swojego bezpieczeństwa poprzez napychanie kieszeni mundurowym różnych epok. Niestety takiej skłonności ku oszczędnościom nie mają, bo jest to znacznie trudniejsze i totalnie niepopularne. Stąd wpadnięto na znakomity pomysł (z pozoru) wypuszczenia na rynek innych monet, o większej wadze lecz drastycznie mniejszej zawartości szlachetnego kruszcu. Tu kłania się….

Prawo Kopernika-Grenshama, które mówi, że jeśli w równocześnie w obiegu są dwa rodzaje pieniądza to pieniądz słabszy będzie stopniowo wypierał pieniądz lepszy. To dość prosty schemat, gdybyśmy mieli srebrne denariusy i na rynek ktoś wprowadziłby inne srebrne monety o zawartości srebra 50% to chyba dość oczywiste jest to, że:

a. społeczeństwo zacznie gromadzić pieniądz o zawartości srebra 100% i będzie go w obiegu co raz mniej

b. państwo też zacznie go zbierać z rynku, bo będzie można z niego wybić więcej gorszego pieniądza, za to srebro uzyska się nominalnie więcej

Z czasem rosnąca inflacja, konieczność zapewnienia sobie lojalności legionów i nawarstwiające się problemy doprowadziły do tego, że denariusy niegdyś w 100% ze srebra zawierały tego kruszcu zaledwie 4%. Jak to robiono możecie zobaczyć na tym filmiku.

Click here to view the embedded video.

Oto jak upadek pieniądza wyglądał na wykresie – procentowa zawartość srebra.

Cóż ów spadek procentowy zawartości srebra był oczywiście skorelowany ze wzrostem podaży pieniądza. Taki wzrost obserwujemy właśnie współcześnie. Wszystkim zainteresowanym historią upadku pieniądza w Cesarstwie Rzymskim polecam ten link.

Uczciwie pisząc wydaje mi się nawet, że być może jesteśmy w nawet gorszej sytuacji, niż byli owi Rzymianie, trzymane przez nich monety miały ostatecznie jakąś tam zawartość srebra, albo przynajmniej dla picu były posrebrzane. To z kolei skutkowało jakąś tam minimalną ilością prawdziwego metalu stojącego za trzymanym w garści środkiem płatniczym. Dziś takich ograniczników nie ma, można sobie nadrukować bez ograniczeń, co tam nadrukować system rezerwy cząstkowej pozwala przecież na niesamowitą kreację pieniędzy i nie trzeba nawet pras drukarskich i papieru. Poniżej wykres współczesny dla zielonego.